GENEL BİLGİLER
COĞRAFİ KONUMU
FİZİKİ COĞRAFYASI



GENEL BİLGİLER

Gaziantep 38 ° 28” ve 38º 0” doğu boylamı ile 36º 38” ve 37º 32” kuzey enlemi arasında bulunmaktadır. İlin yüzölçümü 6222 km² olup, ülke yüzölçümüne oranı yaklaşık %1'dir.

İlimizin güneyinde Suriye Devleti ile Kilis ili, doğusunda Şanlıurfa iline bağlı Birecik ve Halfeti ilçeleri, kuzeydoğusunda Adıyaman iline bağlı Besni ilçesi, kuzeyde Kahramanmaraş ile Pazarcık ilçesi, batıda Osmaniye ili, güneybatıda Hatay ilinin Hassa ilçesi yer almaktadır.

İlimizin doğuda kalan büyük parçası Güneydoğu Anadolu Bölgesi içerisinde, İslahiye ve Nurdağı ilçeleri ile Şahinbey ilçesinin bir bölümü Akdeniz Bölgesi'nde yer almaktadır.



COĞRAFİ KONUMU

Yüzölçümü 6.819 km² olan ilimiz; Güneybatıda Hatay, batıda Adana, kuzeyde Kahramanmaraş ve Adıyaman, doğuda Şanlıurfa illeri, güneyde de Suriye ile çevrilidir.

İl topraklarını Akdeniz'den ayıran Amanos Dağları, batıda Adana'yla, Fırat Irmağı da doğuda ilin Şanlıurfa'yla arasında ki doğal sınırı çizer.

İslahiye ilçesinin doğusunda yükselen Sof Dağı 1.496 mt'lik doruğuyla ilin en yüksek noktasıdır. Yavuzeli'nin batısındaki Karadağ 1.081 mt. ile diğer önemli yüksekliktir.

İl alanının yaklaşık dörtte birini oluşturan ovalarda başlıcaları; İslahiye, Barak, Tilbaşar ( Oğuzeli), Araban ve Yavuzeli'dir.

İldeki en önemli akarsu Fırat Irmağıdır. Karasu, Araban ovasından geçip batıdan Fırat'a katılır. Sof Dağından kaynaklanan Bozatlı (Merzimen) Deresiyse Yavuzeli'nin güneyinden geçip Fırat'a karışır. İl ve Türkiye sınırlarından çıkmadan Fırat'a karışan son önemli akarsu Nizip Çayıdır. Sof Dağından doğan Alleben Deresi ve İslahiye'nin kuzeyinde ki Karagöl'den çıkan Karaçay ve Gaziantep platosunun güneybatısından kaynaklanan Balık Suyu diğer önemli akarsulardır. İslahiye'deki Taşkın önleme ve sulama amaçlı Tahtaköprü Barajı, v erimli alüvyal topraklarla kaplı İslahiye Ovasının ortasından Karaçay geçer. Tilbaşar Ovasını Alleben - Sacır Suyu, Barak Ovasını Nizip Çayı, Yavuzeli Ovasını Bozatlı Deresi ve Araban Ovasını da Karaçay sulamaktadır.



FİZİKİ COĞRAFYASI

AKARSULAR

Gaziantep Platosunda akarsular az sayıdadır. Arazinin yapısı ve iklim şartları sonucunda, yataklarında sadece şiddetli yağmurlarla birlikte su bulunduran, kuru su vadileri ağı son derece sık ve yaygındır.

Yağışlı kış ve ilkbahar aylarında suyu bol olan vadilerin suyu, yazın azalmaktadır. Kuraklık ve sıcaklığın şiddetli olduğu bahar ve yaz aylarında ise sular azalır.

Arazinin jeolojik yapısı göl teşekkülüne imkan vermediği gibi, yağışın büyük kısmını yerin altına geçirir. Platonun yüksek yerlerinde yer altına sızan sular, birleşerek yeraltı sularını oluştururlar. Yeraltı suları, güney ve doğuda bulunan daha alçak yörelerde pınarlar halinde yeryüzüne çıkarlar.

İlimizde bulunan akarsuların büyük bir bölümü Fırat Nehrine dökülür. Fırat Nehri ilimiz ile Şanlıurfa ili arasında sınır teşkil etmektedir. Bol suyu olan Fırat Nehrinden, İlin ilçe merkezleri ve köyleri henüz yeterince istifade edememektedir.

Araban Ovasında batıdan doğuya doğru akan 64 km. boyunda Karasu, Yavuzeli Ovasından akan Merzimen Deresi, kollarıyla birlikte 100 km.'den uzun olan Nizip çayı, il içinde kolları ile beraber 80 km. uzunlukta bulunan Sacır Suyu, Fırat nehrine dökülen başlıca akarsulardır.

Şehir merkezinin 8 km. batısında yer alan Burç Bucağı akarsuları ve İslahiye ilçesinin önemli bir bölümünün suları Hatay Amik Gölü su havzasına dökülmektedir. Bu akarsular; Burç bucağına bağlı Afrin çayı ve Sabur suyu, İslahiye'de Karasu'dur.

İslahiye ilçesi kuzeyinde yer alan Sakçagözü Bucağı suları ile Sof dağlarının bir kısım suları Aksu Nehrine dökülmektedir. Aksu, Ceyhan Nehri akarsu havzası içerisindedir.

BİTKİ ÖRTÜSÜ

Gaziantep ilinin çok büyük bir bölümü Güneydoğu Anadolu step alanı içinde kalmaktadır. İlin kuzeybatı kesimi ise, Akdeniz bitki örtüsü ile Güneydoğu Anadolu step örtüsü arasında bir geçit alanı durumundadır.

Orman sahaları azdır. Toplam orman ve fundalık sahası 92.419 ha. olup, il yüzölçümünün yaklaşık %15 'i kadardır.

DAĞLAR

İlimizde dağlık alanlar pek azdır. Gaziantep - Osmaniye - Adana sınırı boyunca uzanan Amanos (Nur) Dağları bir duvar gibi güney - kuzey istikametinde uzanarak, İskenderun körfezi ile İslahiye ovasını birbirinden ayırır.

Amanos Dağları üzerinde yükseltileri 2000 metre ile 2500 metre arasında değişen tepeler vardır. İlde Nurdağlarının yükseltisi gittikçe alçalan doğu yamaç ve etekleri yer alır.

Gaziantep Yaylasının batısı ve kuzeyi dağlıktır. Yaylanın batısında, güneyden kuzeye doğru uzanan dağlar: Hazil, Karuca, Kartal, Büyük Arapdede ve Sof Dağı isimleri ile anılır.

Bu dağ sıralarına (Batı Dağları) veya (Sof Dağları) ismi verenlerde vardır. Sof dağlarında Kepekçi Tepesi'nin rakımı 1496 metre olup, yaylanın en yüksek tepesidir.

İlimizde Amanos ve Batı Dağlarından sonra ilin önemli bir kabartısı da Karadağ'dır. İlin kuzeyinde Karadağ, Araban ve Yavuzeli Ovaları arasında adeta bir duvar gibi Batı - Doğu yönünde uzanır. Denize yüksek noktası 1245 mt'dir.

İKLİM

İlimizde Akdeniz ile kara iklimleri arasında geçit teşkil eden bir iklim tipi hakimdir. Yazlar sıcak ve kurak, kışlar ise soğuk ve yağışlı geçer.

İlin batı kesiminde Akdeniz iklimi görülür. Şehrimizde yıllık ortalama sıcaklık 14.5 ºC'dir. En soğuk ay (Ocak) ortalaması kentimizde 2.3 ºC, en sıcak ay (Temmuz) ortalaması kentimizde 27.1 ºC'dir. Bugüne kadar tespit edilen en yüksek sıcaklık 44 ºC (13.07.2000), en düşük sıcaklık -17.5 ºC'dir.

İlimizde yıllık yağış miktarı 578.8 mm'dir. Yağışlı gün sayısı ise 86'dır.

AYLIK YAĞIŞ (2002 YILI)

OCAK

ŞUBAT

MART

NİSAN

MAYIS

HAZİRAN

94,6

54,8

93,9

74,6

48,9

0,0

TEMMUZ

AĞUSTOS

EYLÜL

EKİM

KASIM

ARALIK

0,0

0,0

0,0

22,5

44,2

52,4

OVALAR

Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde Suriye hududu boyunca, doğuda Mardin ilinden batıya doğru Nusaybin, Ceylanpınar, Harran, Suruç gibi alüvyonlarla örtülü çok geniş ovalar sıralanmıştır.

İlimizde Barak ve Doğanpınar Ovaları, Elbeyli, Tılbaşar ve Kilis ovaları ile birlikte Güneydoğu Anadolu ovalar dizisinin batısını teşkil eder.

Doğanpınar - Barak ovaları, Suriye hududu boyunca Fırat nehri ile Sacır suyu arasında uzanır. Denizden yüksekliği 500-550 metre arasında değişir.

İlimiz şehir merkezi çevresinde Göllüce, Başpınar, Arıl, Batal, Dülük, Karahüyük, Alleben gibi küçük ovacıklar bulunmaktadır. Şehrin güneyinde yer alan 60 km² yüzölçüme sahip Oğuzeli ovası ile 130 km² yüzölçüme sahip ve rakımı 600 metre olan Araban Ovası ve 650 rakımlı Yavuzeli Ovası ilin kuzeyinde yer almaktadır.

İlin en geniş ovaları: İslahiye, Sakçagözü ve Fevzipaşa'dır.

YAYLALAR

Huzur Yaylası

Her mevsim yeşillikler içinde bulunan Hızır Yaylası, İslahiye İlçesi Altınüzüm Beldesi'nin 20 km. batısında Amanos Dağlarında bulunmaktadır. Yolu asfalt olup, özel araçlarla ulaşmak mümkündür.

Sofdağı Yaylası

Güneydoğu Torosların uzantısı olan Sofdağlarının üzerinde bulunan Sofdağı Yaylası Gaziantep il merkezine 32 km. uzaklıktadır. Yaylada hava çok temiz olup, tatlı su kaynakları ve pınarları bulunmaktadır.

GÖLET VE BARAJLAR

İlde doğal göl bulunmamaktadır. Baraj ve göletler ile ilgili bilgiler aşağıdaki tablolarda verilmiştir.

Barajlar

Adı

Yeri

Karakteristiği

Yüzölçümü

Açıklama

Hancağız Barajı

Nizip

6,945 ha. Sulama

870 ha.

1989 yılında tamamlanmıştır.

Karkamış Barajı

Karkamış

652 GWh/yıl enerji

156.9 hm3.

1999 yılında üretime geçmiş olup, alt projeleri devam etmektedir.

Birecik Barajı

Nizip

Sulama ve Elektrik

2,5 Milyar KWh/yıl

Ticari üretime geçiş 1999 yılı. Son ünitelerin devreye girmesi 2001 yılı

Tahtaköprü Barajı

İslahiye

5,200 ha. Sulama

Faaliyette olan barajlar

Göletler

Adı

Yeri

Karakteristiği

Yüzölçümü

Açıklama

Zülfikar

Merkez

Sulama 77 ha.

12 ha.

1991 yılında tamamlanmıştır.

Burç

Merkez

Sulama 500 ha

90 ha.

1986 yılında tamamlanmıştır.

Çakmak

Nurdağı

Sulama 125 ha

10 ha.

1964 yılında tamamlanmıştır.

Nogaylar

Nurdağı

Sulama 135 ha

9 ha.

1969 yılında tamamlanmıştır.

Balıkalan

Nurdağı

Sulama 396 ha

35 ha.

1983 yılında tamamlanmıştır.

Gözlühöyük

Nurdağı

Sulama 135 ha

9 ha.

1965 yılında tamamlanmıştır.

Faaliyette olan göletler

YAĞIŞ

Yağışlar; Akdeniz bölgesinde olduğu gibi, daha çok kış mevsiminde görülür. Yıllık ortalama yağış miktarları, merkezde 574 kg/m 2 , İslahiye'de 850,7 kg/m 2 , Oğuzeli'nde 465,1 kg/m 2 , Nizip'te 464 kg/m 2 'dir. Yıllık ortalama kar yağışlı gün sayısı Merkez'de 6.2, İslahiye ve Oğuzeli'nde 2.8, Nizip'te 2.2'dir. karla örtülü ortalama gün sayısı Merkezde 11.9, Oğuzeli'nde 5.5, İslahiye'de 4.4, Nizip'te 2.4'tür. donlu geçen ortalama gün sayısı Merkez'de 55.7, İslahiye'de 17.6 gündür. 2001 yılı Aralık ayında 1945 yılından sonra en fazla yağış 259 kg/m 2 olarak gerçekleşmiştir.

İlde batıdan doğuya, kuzeyden güneye doğru gidildikçe yıllık yağış miktarı azalır. İlin batı, kuzeybatı ve kuzeydeki yüksek ve dağlık kısımlar ise en fazla yağışın düştüğü yerlerdir. Yağış miktarı doğuda Fırat Nehrine, güneyde Suriye sınırına doğru azalır.

İlde her yıl düşen yağış çok istikrarsızdır. Bir yıl artan yağışın diğer yıl yarıdan aşağıya düştüğü çok olmuştur. Üst üste kurak geçen yıllara da rastlanır.

RÜZGAR

Yapılan rasatlara göre yılın hakim rüzgarı güney batı ( lodos ) rüzgarlarıdır. İlkbahar, yaz ve sonbahar aylarında genellikle batıdan doğuya doğru rüzgarlar güneybatı ( lodos ), kuzey batı ( karayel ) — batı yönünde eserler. Kasım, Aralık, Ocak ve Şubat aylarında ise daha fazla doğu yönünden gelen kuzeydoğu ( poyraz ) rüzgarları hakimdir.

Kış mevsiminde Gaziantep yöresi Doğu Anadolu üzerinde yerleşen antisiklon sahasından, İskenderun Körfezindeki siklon sahasına doğru akan hava hareketlerinin tesirinde kalır. Bu sebeple Gaziantep yöresinde kışın hemen hemen kuzey doğu ( poyraz ) rüzgarları hakimdir, yağış getirir. Yaz aylarında kuzey batı ( karayel ) mevsimin hakim rüzgarıdır. Eylül ve ekim aylarında güney batı ( lodos ) ve batı rüzgarı hakimdir. Kasım ayında artık kuzeydoğu ( poyraz ) rüzgarı diğer rüzgarlardan daha fazla hissedilir.

Nisan ayında Gaziantep yöresi, Doğu Akdeniz'den Basra Körfezi civarı ile Belücistan siklon mıntıkalarına doğru gitmekte olan hava akımları tesiri altındadır. Batı tarafındaki hava akımları yaz aylarında sıcaklık getirir.

TARIM

Gaziantep ilimizde Türkiye'nin antepfıstığı üretiminin % 52'si, kuru kırmızı biber üretiminin % 50'si, kırmızı mercimek üretiminin % 11'i, üzüm üretiminin % 3'ü üretilmektedir.

İlimiz; ülkemizin ve GAP Bölgesi'nin tarımsal sanayi merkezi konumundadır.

Gaziantep İli Arazi Kullanımı

İlin Yüzölçümü

622.295 ha.

% 100

Tarım Arazisi

382.077 ha.

% 60

Çayır Mera olarak kullanılan

36.894 ha.

% 6

Orman Arazisi

92.419 ha.

% 15

Tarım dışı arazi

110.905 ha.

% 19


Arazilerin Tarımsal Yapı itibarı ile dağılımı

Tarım Arazisi

382.077 ha.

% 100

Tarla Arazisi

217.726 ha.

% 57

Meyvelik Arazi

156.228 ha.

% 41

Sebzelik Arazi

8.123 ha.

% 2

ORMANCILIK

Gaziantep Orman İşletme Müdürlüğü 1989 yılında kurulmuş olup, Gaziantep ili, Şehitkamil, Şahinbey, Nizip, Oğuzeli, Araban, Yavuzeli ve Karkamış ilçelerini kapsamaktadır.

Merkez ve Araban olmak üzere iki şefliği bulunmaktadır. İklim olarak bir geçiş noktasında bulunmaktadır. Yer yer karasal iklim, bazı kısımlarda da Akdeniz iklimi ağır basmaktadır. Yıllık yağış ortalaması 450 — 700 mm arasında değişmektedir.

Rakım olarak 600 mt. ile 1450 mt. arasındadır. Hakim ağaç türü meşe olup, ağaçlandırmalarda ise ağırlıklı olarak Kızılçam kullanılmıştır. Ormanlık sahalar çoğunlukla Yavuzeli, Araban ilçeleri ve merkeze bağlı Şehitkamil ilçesi hudutlarında yer almaktadır.

İslahiye ve Nurdağı ilçeleri orman idaresi yönünden, Kilis Orman İşletme Müdürlüğü, İslahiye Orman İşletme Şefliğine bağlı bulunmaktadır. İlimizde yer alan ormanlık sahaların dökümü aşağıya çıkartılmıştır.

İLİN TOPLAM ORMANLIK ALANI

Ağaçlandırma Sahası

23.038 ha.

Koru Ormanı

12.511 ha.

Bozuk Orman

57.112 ha.

Toplam Ormanlık

92.661 ha.